İnternet paketi seçerken karşınıza çıkan "100 Mbps", "50 Mbps" gibi sayılar aslında hızı değil, bandwidth yani bant genişliğini tarif eder. İkisi günlük konuşmada aynı anlamda kullanılır ama teknik olarak farklı şeylerdir: biri kapasite, diğeri o kapasitenin ne kadarının gerçekten kullanılabildiğidir. Bu ayrımı kavradığınızda, "100 Mbps hat aldım ama film 6 dakikada indi" gibi durumlar gizemini kaybeder.
En sık kullanılan benzetme yol trafiğidir. Bant genişliği yolun şerit sayısıdır; hız ise araçların o yolda gerçekten ne kadar akıcı ilerlediğidir. Sekiz şeritli bir yol teorik olarak çok araç taşır, ancak çıkışta darboğaz varsa, yol bozuksa veya aynı anda çok araç girerse ortalama akış düşer. İnternet bağlantısında da durum birebir böyledir.
Bant genişliği, bir bağlantının birim zamanda taşıyabileceği maksimum veri miktarıdır. Ölçü birimi saniyedeki bit sayısıdır: Kbps, Mbps, Gbps. Buradaki kritik nokta, ölçünün "an itibarıyla ne kadar veri aktı" değil, "en fazla ne kadar akabilir" sorusuna cevap vermesidir. Yani bandwidth bir tavan değerdir; garanti edilen bir sonuç değil.
Yeni başlayanların en çok yanıldığı yer burasıdır. Paketler bit üzerinden satılır, indirme yöneticileri ise genellikle byte üzerinden gösterir. 1 byte = 8 bit olduğu için ikisi arasında 8 kat fark vardır.
| Paket (bandwidth) | Teorik indirme hızı | 1 GB dosya için süre |
|---|---|---|
| 25 Mbps | ~3,1 MB/s | ~5,5 dakika |
| 50 Mbps | ~6,25 MB/s | ~2,7 dakika |
| 100 Mbps | ~12,5 MB/s | ~1,4 dakika |
| 1 Gbps | ~125 MB/s | ~8 saniye |
Gerçek hayatta bu değerlerin %80-90'ına ulaşmak iyi bir sonuçtur, çünkü protokol başlıkları, hata düzeltme ve yeniden gönderimler kapasitenin bir kısmını tüketir. Buna protokol yükü denir ve tamamen normaldir.
Çoğu ev bağlantısı asimetriktir: indirme kapasitesi gönderme kapasitesinden belirgin şekilde yüksektir. Video izlemek, sayfa açmak indirme yönünü kullanır; buluta dosya yüklemek, video görüşmesinde kamera akışı göndermek, oyun yayını yapmak ise gönderme yönünü. Bulut depolamaya büyük klasörler senkronize ederken bekleyiş yaşıyorsanız sorun büyük olasılıkla indirme değil, gönderme tarafındaki bant genişliğidir. Yedekleme ve senkronizasyon araçlarının çoğu bu yüzden yükleme hızını kısıtlama ayarı sunar.
Bağlantı kalitesi tek bir sayıya sığmaz. Üç ölçüt birlikte değerlendirilir:
Uydu bağlantıları bu ilişkinin en net örneğidir: kapasite yüksek olabilir ama mesafe kaynaklı gecikme yüzünden interaktif kullanım rahatsız edici olur. Bu yüzden ping ölçümü, bant genişliği testinin tamamlayıcısıdır; ikisinden yalnızca birine bakmak yanıltır.
Ölçtüğünüz hız, zincirin en zayıf halkası kadardır. Bu halkaların çoğu evinizin içindedir.
Bant genişliği hane içinde bölüşülür. Kaba bir tüketim tablosu şöyledir:
| Kullanım | Yaklaşık ihtiyaç |
|---|---|
| Müzik akışı | 0,3-1 Mbps |
| HD video (1080p) | 5-8 Mbps |
| 4K video | 20-25 Mbps |
| Görüntülü görüşme | 2-4 Mbps |
| Çevrimiçi oyun | 1-3 Mbps (gecikmeye duyarlı) |
Üç kişinin aynı anda 4K izlediği bir evde 50 Mbps'lik hat sınıra dayanır. Kapasite dolduğunda önce video kalitesi düşer, ardından sayfa açılışları yavaşlar. Modemlerin QoS ayarı tam bu noktada işe yarar: hangi cihaza veya trafiğe öncelik verileceğini belirler.
Wi-Fi, aboneliğinizden bağımsız kendi tavanına sahiptir. Duvarlar, mesafe, komşu ağların kanal kalabalığı ve eski standartlar kapasiteyi ciddi biçimde kırpar. 1 Gbps hat almış olsanız bile 100 Mbps'lik Ethernet portu olan bir modem ya da eski bir kablosuz standart, hızı o seviyeye sabitler. Yeni modem seçerken port hızı ve desteklenen Wi-Fi sürümüne bakmak, paketi büyütmekten daha etkili bir yatırım olabilir. Cihazın kendisi de sınır koyabilir: yaşlanmış bir telefon